SERENCAM

VİRANŞEHİR

ben mah periyim gerçeğim güzelliğim yeryüzüne insin
başlayayım bir fasıl daha akmaya görmediklerime

geçti dalgınlığımla açıkladığım gerçek geçti
bana leylî bir şehir yasef yasef
elin kızı dökülüp saçılmış taş taşır
anlaşılır haliyle kendine eğilir bu şehir

anlamak için kendimi ve önceyi
telefonu yüzüme ben kapattım ben yasef yasef
bendim o küsünce derdiyle kızılırmak'ı geçmiş kırık âsâ
umudum kalmasın diye ardımdan gelen zamana
ben o balkanlı bir sayfa daha koymayacağım araya araya

büyüyeceğim uyumsuz atlar üstüne eğilsin şehir
sen zeynep ol uyumun yası ol sen şefik
gülün toprağı harf harf dağılmış
kendiyle dolaşırken dağlar üstüne çağrılsın şehir

ben mah periyim gerçeğim iyiliğim yedi iklim seçsin
kendimi bir odaya ummadıklarıma zamanıdır bahçeler eğitmenin

BETÜL TARIMAN

***

NEYZEN

                             söyleyip gideceğim buradan
                             kendimi nasıl bir candan silip gittiğimi

beni kendime sevdiren söz beni dertten korusun
kavuşmasın üzerime hallacın elleri ömrüme uzak olsun

hayat sen öne geç ölüm arkaya
bir başlangıç biriktir kimsesizliktir uzatır ölümün ipliğini
ele geçirilmiş hayatta üç nefeste çalar sur
çalsın hem ne olacak dün neysen şimdi de osun

yürüdüm ifadenin ortasında kalpten bir yara didem
yani dünün biçimlediği bir el hep aynı nezakete uzamış
değil tam on iki parmağı var on iki günde on dört ay
bereketsiz toprakmış yılda dört kez kendine batıp çıkıyor
batsın! sanki doğmuşum gibi ondan
haydarabat'tan zordu güç okunurdu yüzün diyor

and olsun ki gideceğim

kalmaya geleceğim kendime bıraktığım yerden
söz de yorulacak derdime kapanmaktan
bir cam kırığı ıssızlık olsa ne fark eder
ne zaman şehla olduğumu söylesem
kimsesizliktir doğumun eşiğinde
uzatır derinliğin sesini üfler içime neyzen

BETÜL TARIMAN

AĞIR TÖREN, YKY. 2009

GÜLÜN DEĞDİĞİ SOKAK

gülün değdiği sokakta
bekliyor bizi cunda evleri;
rembetika ezgili taş yapıların
kolay anlaşılıyor ne söylediği;
dudak dudağa geliyor
ıssız avluda anadillerimiz.

bizim için korunmuştur,
bu akşamın ürpertili rengi,
kıyı boyunca upuzun öpüşür
zeus'un kızları nympalarla,
yeni tanımlar duyumsatır, inan:
aşkla inanmak güzeldir.

hatmi dallarıyla sokulur
gecenin soluğu bedenlerimize;
sen de sokul bana incecik,
incinmiş yanlarımız onarılsın;
mübadele geri çeksin denizini,
aşkların erişilmez güzelliğinden

AHMET UYSAL

***

İDA ÜÇLÜKLERİ

toprak küplerde dinlendirilmiş,
yağ kokusu vardır
ida'nın gecelerinde
*
homeros'un ilyada'yı söylediği
kayanın koynundaki,
yılana sorun bana gelen yolu
*
be çocuk, yaz ırmağını atladın
taş avluyu geçtin,
sıra geldi aşka
*
ida'ya yolu düşenler,
paylaşmaya hazır olmalı
bir zeytin çekirdeğini
*
geceleri zeus altarında
şarap içenler, tanrıça hera sanır
sevdikleri kadınları
*
tanrı yağmursa,
rüzgâr, ışık ve topraksa,
ida'dır tanrı
*
ben bu dağı ırmak
yılan ve kuş bilirdim, yeryüzü
olduğunu anlamadan önce

AHMET UYSAL

***

AŞKIN GÜMÜŞÜ

yalnızlığımla donatmak
istedim seni,
yağmurlu bahçende
ağacın olmak;
dalları tirşe yapraklı.

eylülün olmak ya da
böğürtlenli yollardan geçen.

öylece kalmak
ıssız kaya diplerinde,
mavi çiçekli otlarla
uyumak..

sabah kızıllığına karışayım
yosunlu taş sunaklarda;
kendi putumu taşıyayım,
boynumda gümüşü parıldasın
yaşamış olmanın aşkı...

AHMET UYSAL

Eylül Ebruları, Mühür Kitaplığı, Haziran 2009

DAR ZAMAN

-kanayan bir hançer bölüyordu uykularımızı

hangi dağın direnciydi

külünklerle yarılan?-

dem çekerken güvercinler dembedem

akrebin zehri kör etmeden tenimizi

tavşan kanı bir sabah demle sevgilim

çiçekli olsun masa örtüsü / gümrah

mor menekşeler patlasın gözlerimizde

ortada geceden kalma bir düş

bardaklarımız ince belli

her yudumda

kenetlenmiş çenetlerinden ayırır gibi taneleri

alı al, moru mor

güneşler çitleyelim

kapat perdeleri

havada âhüzar sesi

külhâni gururla

nasıl taşırsa façasını

öyle taşırdık yüreklerimizi

bıçakla kazır gibi

kan rengi şafağa

ah zaman dar!

yak bütün lambaları

boğ ışığına beni

soluksuz bırak, çıldırayım

çatalağzında içinde akan nehrin

karanfiller açtırayım

-dışarda çığlık çığlığa bir orman-

Perihan BAYKAL

(Afrodisyas Sanat, sayı:10, 2008)

Bir şairin sözlüğü olmalı mıdır? Olmalıysa seçtiği sözcüklerin, onu şiirinin yapı taşlarını oluşturmada yüklendiği işlev nasıl açıklanabilir?

Bu soruları, her şair için sormamız olası mı? Yoksa imzasını şiirinin altından çekecek denli biçemini geliştirmiş, öne çıkarmış, belirgin bir anlatım ve “eda” olgunluğu edinmiş şairler için mi düşünmeliyiz?

Nâzım Hikmet’in, Ahmet Arif’in, Necatigil’in, Cemal Süreya’nın, Ece Ayhan’ın, Ahmet Ada’nın, Abdulkadir Budak’ın …şiirini  ilk okuyuşta kimin şiiri olduğunu bulup söylememiz: biçem, öz, dünya görüşü, üflediği musiki, soluduğu coğrafya, uzandığı gökyüzü, uyandığı yeryüzü yanına, onun “şiir sözlüğü”nü de koymamıza bağlıdır.

Son dönemde, giderek ‘yazın atlası’ dediğim dergilerde adı daha sık görünen, okuyunca arkasında, çok gizemli bir “ahûzâr sesi” bırakan Perihan Baykal şiirinin, bir sözlük oluşturduğu, biçemini belirli sözcüklere dayandırdığı, sözlüğüyle şiirinin“eda”sını yankılandırdığını sezmekteyiz. Bu seçimin bilinçli bir seçim olduğuna kuşku yok.

Dergilerde yer alan şiirleri dikkatlice okuduğumuzda, üzerinde çalışılmış, bütünselliği, çarpıcı birkaç sözlükle sağlanmış bir ürünle karşı karşıya olduğumuzu görebiliriz. Şairin sözcüklere yüklediği gizem, eda, belki de büyü, çoktandır ilgimizi çekmektedir. Evet, sözcüklerin bir büyüsü, bir ahengi, bir gizemi varsa bu öğeleri şiire yükleyen şairdir elbet! İşte bu yüzden şairler büyücüdür, diyebiliyoruz.

Bu çalışma, şimdilik, şairin yayımlanmış şiirlerinde saptadığımız sınırlı sayıda sözcükleri belirtmeyi amaçlıyor. Yazımız, ilerde yapılacak bir incelemenin ön hazırlığı olarak da nitelenebilir. Bu bölümde, çözümlemeye yer verilmeyecektir. Bilinir ki, sözcükler, şiirle birlikte ele alındığında anlam kazanacaktır. Yoksa tek başına bir sözcük, kullanıldığı şiirin büyüsünü, edasını yansıtamaz. Hatta şiirden uzak bile görünebilir.

Yine, kullanılan sözcüklere, bir dil olanağı olarak bakılsa da, dilimizin, şairlerce şiire dönüştürülmesi açısından, tartışmaya açık olduğu ortadadır. Son dönemde mistizmin büyüsüne kapılan şairlerin eski deyimlere, sözcüklere ağırlık verdiği biliniyor. Öyle bir eğilimi olmayan şairlerin de sözcük seçimine, bir “dil olanağı” gözüyle baktığı yönünde görüşler ileri sürülmüştür. Ahmet Telli’yi bu şairlere örnek gösterebiliriz. Bizce Perihan Baykal da “dil olanağı”nı biraz aşırı olarak kullanmayı seçmiştir. Zaman içinde nereye varacağı daha açık ortaya çıkacaktır.

Söz konusu şairin ürünlerini, Afrodisyas Sanat, Mor Taka, Şehir, Sincan İstasyonu, Ünlem, Kıyı, Taflan, Onaltıkırkbeş, Berfin Bahar, Koridor,Yazılıkaya, Damar… gibi dergilerde okuduk. Daha başka pek çok dergide de imzası olduğunu biliyoruz. Şairin henüz kitabı yok. Her şair kitaba eğilimli olmayabiliyor. Belki de ‘bazı kitaplar, bazı yaşları’ beklemektedir.

Okunan dokuz şiirde saptanan sözcük dağılımı şöyledir:

“Dar Zaman”: âhüzar, külhâni

“Lil Aşkına” : lil, kehribâr, esrâr, bâdehu, şehsuvar

“Ateşnâme”  : gülşen-i şeyda, billur, sürç-i lisan, efruz bıçak, ihtişam

“Arzumânım Kaldı”: apaş toynak, kavkı, güher, serendi, hâle, lâle-i rumî, arzumân.

“Âsiya”        : sepya, segâh, dervişan, çıgan, âsiya, murassa.

“İstanbul Hatırası”: serap, sâdâbat, renga, melâl, jelvera, anavaşya.

“İllâ’h!”       : pagan, hâre, ebrû, felfelek, amber, santuri, papirüs, kiplik, derûn, leylî

“Şiir Bir Orman Kuşudur”: levh-i mahfuz, şehmuz, temren, hazine

“Füg Çiçekleri”: korunga, firuze, kef-i derya, zûl, meczup.

Görüldüğü gibi, dokuz şiirde elli belirgin sözcük yer alıyor. Böylece, ileri sürdüğüm varsayım (şiir sözlüğü) doğrulanıyor. Elbette, dokuz şiir, elli sözcükten ibaret değil. Ancak şiirler, seçtiğim sözcüklerle bellekte iz, ahenk ve haz bırakıyor. Bu sözcükler, gündelik dilimizde çok az kullanılan ya da hiç kullanılmayan sözcüklerdir. Sözcüklerin ne anlama geldiği (sözlük karşılığı) bulunduğunda şiirler hakkında yargıya ulaşmanın yolu belki açılabilir. Bu sözcüklerden bazılarını ele alırsak:

murassa: değerli taşlarla süslenmiş.

sepya    :mürekkep balığından elde edilmiş koyu renk boya.

lâle-i rumî: Osmanlı lâlesi.

pagan: din bilimi terimi, putperestlik

kiplik : önermelerin belkili zorunlu niteliği.

lil       :Sümer mit biliminde gökle yer arasını kaplayan varlık belki de yokluk.

levh-i mahfuz: ilâhi muhafaza levhası, yazgının defteri, evrenin programı.

“Jelvera” : kırmızı, turuncu, sarı renkli, iri papatyaya bezeyen, eylülde çiçekçi sepetlerini süsleyen bir çiçek türü.

Şimdi burada, görmemiz gereken bir nokta daha var: Şair, yeni sözcükler de üretmektedir. Ürettiği, çağrışımlarla yeni anlamlar  yüklediği sözcükler, sözlüğüne dahil edilecek sözcüklerdir. İşte o sözcüklerden bazıları: göğnüdüm, anahtar taşı (kilit taşı yerine), düşbağım, efruzbıçak, susçiçekleri, şiiryılı, yalazkanat, yangın kuşları, felfelek nisan, eleğimsağma, sevişgen gün, güz yanığı, ivegen gül… daha pek çok sözcük….

Yine görmemiz gereken bir başka olgu: şair mekan ve zaman dışına özellikle taşmaktadır. Şiirlerin çözümü bu yüzden güçleşiyor. Şiirlerin genel örgüsü, bir söylenceyi sürdürüyor: aşk… ve taşlara yazıyor her şeyi. Yani: “levh-i mahfuz”a. Belki de şair bir menkıbeye dahil olup gidiyor sonsuzluğa.

                                 *

Felsefî kavramların, dilimizde karşılığı bulunmayan, bulunsa da şiirsel anlamı güçlendirmeyen sözcüklerin şiirde nasıl kullanılacağını ancak şair belirleyebilir. Bu sözcüklerin Türkçe karşılığı şiirin edasını ne ölçüde etkiler; şiirin bütünselliği bozulur mu; yoksa şiir, şiirsel bir metne mi dönüşür? Bu soruların yanıtını bulmak kolay olmayacaktır elbet.

Yine de söylenecek sözler var: Şair, şiirini yüksek gerilim hattına sürmüştür. Onu resiflerden, karmen güllü hançerlerden, âhuzâr seslerinden, dönencelerden geçiriyor. Bu yolda tekneler batabilir. Otlar tutuşabilir, can telef olabilir. Akkor haline gelmiş sözcüklerle yazılan levh-i mahfuz toprak altında kalabilir.

Çok iyi bir şaire tanıklık edişimi şu sözlerle bağlamak istiyorum: Yazın alanına çıkmak bir düelloya benzetilirse, onun seçtiği silah, sözünü ettiğim, o “âhüzar sesi” dir.

AHMET UYSAL

                          (Onaltıkırkbeş, sayı:23, 2008)

 


(…)

Ey ışık ayı gönlübol Eylül

Doğuda bekle bizi perdeli kentte.

Öncesiz bakışları yeryüzünün

Krater gölleri.

Gökyüzünden başka şey görmemiş

O göller.

Cemal SÜREYA

(11 Beyit, Sevda Sözleri)

ÜÇ KEZ SENİ SEVİYORUM DİYE UYANDIM 

Üç kez seni seviyorum diye uyandım
Tuttum sonra çiçeklerin suyunu değiştirdim
Bir bulut almış başını gidiyordu görüyordum

Sabahın bir yerinden düşmüş gibiydi yüzün

Sokağı balkonları yarım kalmış bir şiiri teptim
Sıkıldım yemekler yaptım kendime otlar kuruttum
Taflanım! diyordu bir ses duyuyordum

Cumhuriyetin ilk günleri gibiydi yüzün

Kalktım sonra bir aşağı bir yukarı dolaştım
Şiirler okudum şiirlerdeki yaşa geldim
Karanfil sakız kokan soluğunu üstümde duydum

Eskitiyorum eskitiyorum kalıyor ne kadar güzel olduğun.

İLHAN BERK

(1918-28 Ağustos 2008)

Ölüme, o büyük tümceye çalışmaya gitti!